DE HAARSITE© _ PSORIASIS

PSORIASIS

WAT IS HET?

Psoriasis is een veel voorkomende, chronische huidziekte. Circa 1 op de 50 mensen heeft deze huidaandoening. Van nature heeft psoriasis een golvend verloop met hele rustige periodes, afgewisseld door tijden waarin de aandoening actief is en de huid ernstig is aangedaan. De ziekte is niet besmettelijk, wel bestaat er een erfelijke aanleg. Vaak worden de huidafwijkingen voor het eerst zichtbaar omstreeks de puberteit, maar eigenlijk kan psoriasis op elke leeftijd beginnen.
HOE ONTSTAAT HET?
De huidafwijking wordt veroorzaakt door een versnelde groei met onvolledige uitrijping van de opperhuid. Deze versnelde groei gaat gepaard met ontsteking van de huid. Waarom er sprake is van een versnelde groei is onbekend; de feitelijke oorzaak van psoriasis is dus nog niet opgehelderd. Ernstige verbranding, keelontsteking en sommige medicijnen kunnen psoriasis verergeren. Dat erfelijke aanleg een rol speelt, staat echter wel vast. Een kind wiens vader of moeder psoriasis heeft, heeft een kans van 10% om zelf de ziekte te krijgen. Hebben beide ouders psoriasis, dan is deze kans zelfs 50%.
WAT IS PSORIASIS
Bij psoriasis zijn er op de huid scherp begrensde, wit-schilferende plakkaten op een rode ondergrond (psoriasisplekken) aanwezig. Soms is er sprake van jeuk, ook kunnen de plekken weleens pijnlijk zijn. Deze plekken komen vooral voor op de strekzijde van ellebogen, knieën en op de rug boven de billen (psoriasis vulgaris). Als juist de lichaams- plooien zijn aangedaan, spreekt men van "psoriasis inversa". Vaak zijn er plekken op het behaarde hoofd, vooral op de haargrens van het voorhoofd en achter de oren. Soms zijn de plekken groot en verspreid over het gehele lichaam aanwezig. Bij anderen gaat het om talrijke, slechts druppelgrote plekjes ("psoriasis guttata"). Ook de nagels doen vaak mee: putjes, geelbruine verkleuring en loslating met verdikking van de nagel zelf.

De slijmvliezen (behalve de penis) en de inwendige organen zijn nooit aangedaan. De huidafwijkingen kunnen samengaan met ontsteking van de gewrichten (psoriasis arthropathica). De gewrichten zijn dan rood, gezwollen en pijnlijk. Bovendien voelen ze warm aan.
HOE WORDT DE DIAGNOSE GESTELD?
Vaak zijn de huidafwijkingen zo kenmerkend dat de huidarts op het eerste gezichtdirect diagnose kan stellen. Soms is het nodig om onder plaatselijke verdoving een klein stukje huid (biopt) weg te nemen voor aanvullend microscopisch onderzoek.
WAT IS DE BESTE BEHANDELING?

Psoriasis is een huidaandoening die weliswaar goed behandeld kan worden maar waarvoor (nog) geen definitief medicijn beschikbaar is.
Alle middelen die voor psoriasis worden gebruikt onderdrukken de ontstekingsreactie maar nemen de oorzaak niet weg.

De vele vormen van behandeling kunnen in opklimmende zwaarte verdeeld worden in drie hoofdgroepen:

plaatselijke behandeling (lokaal)

lichttherapie

systemische behandeling (tabletten).

Hiernaast kunnen er combinaties van behandelingen worden toegepast. Over het algemeen gaat de voorkeur uit naar een lokale behandeling of lichttherapie. De systemische therapie blijft gereserveerd voor de ernstige gevallen.
Lokale behandeling

Het medicijn wordt als crème, vettige zalf of lotion 1-2x per dag alleen op de psoriasisplekken gesmeerd. Een voordeel is dat het medicijn dan alleen daar komt waar het nodig is. De gezonde huid en de organen in het lichaam blijven er vrij van. Een nadeel van het smeren is dat het bewerkelijk en tijdrovend is en dat er vlekken op kleding en beddengoed kunnen ontstaan.

Corticosteroïden zijn de meest toegepaste middelen. Dit zijn stoffen die afgeleid zijn van de natuurlijke hormonen van de bijnier. Deze middelen worden al toegepast sinds de jaren vijftig en werken snel en krachtig. Bij langdurig gebruik van de sterkere corticosteroïden op grote delen van de huid kan bij kinderen lichaamsgroei geremd worden. Bij volwassenen zal de schade beperkt blijven tot plaatselijke bijwerkingen: dunner worden van de huid, bloeduitstortingen, verwijde bloedvaatjes en striemen (striae) zoals die in de zwangerschap op de buik voorkomen.

Teer is een van de oudste middelen. Tegenover het voordeel van nauwelijks bijwerkingen staan de doordringende geur en de zwartbruine vlekken die maar moeilijk uit kleding en beddengoed zijn weg te wassen. Teer wordt gebruikt als zalf, badolie en shampoo.

Cignoline, ook bekend als dithranol of anthraline is eveneens een oud middel. Behalve tot verkleuring van kleding en beddengoed kan het ook aanleiding geven tot een tijdelijke paarse verkleuring en irritatie van de huid. Als zalf kan men cignoline het beste op de psoriasisplekken aanbrengen vlak voor het douchen. Na een kwartiertje kan men het middel dan afdouchen. Op die manier vermijdt men paarszwarte vlekken op kleding. Voordeel van cignoline is dat de huid na een kuur van ca. 6 weken soms heel lang rustig blijft.

Calcipotriol (Daivonex) is een vitamine D- achtige stof, die eveneens als zalf beschikbaar is. Het komt overeen met de sterkere corticosteroïd-zalven zonder de bijwerkingen ervan. In het begin van de behandeling kan enige irritatie van de huid optreden.

Lichttherapie

Door ultraviolet licht kan de groei en ontsteking van de huid geremd worden. Hierop is de lichttherapie gebaseerd. Voordeel is dat de vlekken veroorzakende smeerseltjes achterwege kunnen blijven. Een nadeel is wel dat de behandeling altijd in het ziekenhuis moet plaatsvinden en veel tijd vergt.

Er zijn twee vormen van lichttherapie:

Bij een "PUVA"-behandeling moet men eerst een pil (psoraleen) innemen alvorens 1-2 uur later bestraling volgt met een deel van het natuurlijke zonlicht, het ultraviolet A. Hiertoe gaat men geheel ontkleed in een lichtkast staan, of op een soort zonnebank liggen. De behandeling vergt ca. 2-3 maanden in welke periode men tweemaal per week 5-15 minuten belicht wordt. Na beëindiging van de kuur zal de huid geheel, of zo goed als geheel "gaaf" zijn. Hoe lang de huid daarna rustig blijft, is moeilijk te voorspellen, meestal weken tot maanden.

De tweede vorm van lichttherapie, de "UV-B"-behandeling, gaat ongeveer op dezelfde manier. Alleen hoeft men geen pil te slikken en wordt er een ander soort licht gebruikt.

Systemische behandeling
Wanneer de ernst van de huidafwijkingen zo groot is dat zalven en licht geen uitkomst meer brengen, staan medicijnen ter beschikking die men als tablet moet slikken. Tegenover de eenvoud van de behandeling staat een grotere kans op - soms ernstige - bijwerkingen.

Methotrexaat remt de celdeling in de huid. Het is een zeer effectief middel tegen psoriasis. Helaas kan het tot ernstige bijwerkingen leiden zoals een tekort aan bloedcellen en beschadiging van de lever.

Acitretin (Neotigason) een van vitamine A afgeleide stof die bij psoriasis wordt gebruikt. Bij vrouwen die in verwachting zijn, kan dit middel ernstige beschadiging van de ongeboren vrucht veroorzaken. Na staken van dit middel zal de vrouw nog 2 jaar moeten wachten voordat zij zwanger mag worden.

Cyclosporine (Sandimmune) wordt sinds een jaar of tien met succes gebruikt om afstoting bij transplantaties van organen tegen te gaan. Het is gebleken dat het ook effectief kan zijn bij het onderdrukken van psoriasis. Gezien het risico van nierbeschadiging is ook dit een middel dat men niet graag langdurig gebruikt.

Fumaarzuur is in Zwitserland een tijd lang populair geweest. Hoewel de werkzaamheid ervan is aangetoond, kan ook dit middel ernstige bijwerkingen hebben op lever, nieren en bloedcellen.

Kuren aan de Dode Zee
In Israël aan de Dode Zee is een kuuroord voor huidziekten waar jaarlijks duizenden mensen behandeld worden.
De klimatologische omstandigheden, het zoute water van de Dode Zee, samen met de intensieve zon en de serene rust van de omgeving zorgen ervoor dat de meeste psoriasispatiënten na een kuur van 4 weken gaaf weer naar huis terug keren.

WAT KAN MEN ZELF NOG DOEN?
In het algemeen is het goed om de huid met vettige zalven en badolie te behandelen.

Niet krabben, omdat door krabben of een verwonding op de plaats van de huidbeschadiging nieuwe psoriasisplekken kunnen ontstaan.

Psychische stress lijkt de meeste patiënten een rol te spelen. Omgekeerd kan de huidaandoening ook negatieve gevoelens en stress oproepen. Er zijn groepstherapieën waarbij patiënten elkaar steunen met hun ervaringen.
WAT ZIJN DE VOORUITZICHTEN?
In de loop van de tijd kunnen de uitgebreidheid en de ernst van de huidafwijkingen sterk veranderen. Ofschoon psoriasis goed kan worden behandeld, is genezing niet mogelijk. Wel kunnen er perioden zijn dat men niet of nauwelijks last heeft en er zijn bepaalde vormen van psoriasis die na genezing niet meer terugkomen.

Meer informatie is verkrijgbaar bij de Nederlandse Bond van Psoriasisverenigingen (NBPV) Postbus 3048, 6802 DA Arnhem, of bij de regionale psoriasisvereniging.

Voor aanvullende informatie over huidaandoeningen en patiëntenverenigingen kunt u zich wenden (dagelijks tijdens kantooruren) tot de Huidfederatie/Nationaal Huidfonds, via de huid-infolijn: tel. 026-3514160.

Bron: Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en venereologie